İnceleme ve Değerlendirme : İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı’nın 06.01.2016 tarihli ve 13 sayılı yazısı ve eklerinin incelenmesi sonucunda;

Bahse konu yayına ilişkin Uzman Raporunda;

“Nehir TV logolu medya hizmet sağlayıcı kuruluşun yayınları incelenmiş ve söz konusu kuruluşun bitkisel ürünlerin tanıtım ve satışına yönelik ticari iletişim yayınlarına yer verdiği tespit edilmiştir.

Nehir TV logolu kuruluşunun 01.12.2015 tarihinde saat 09:25:35'te "Aktar Ziya Efendi Çınar Yaprağı Bitkisi ve Ardıç Yağı Kremi" adlı bir ürünün tanıtımını yaptığı tespit edilmiştir. Ürüne ilişkin ticari iletişim yayınında "Soğuk havalarda hepimizin kabusu olan ağrılardan şikayetçi misiniz? Romatizma, eklem ağrısı, bel ağrısı, kireçlenme, boyun ağrısı, boyun fıtığı, baş ağrısı, diz ağrısı, bel fıtığı sorunu olanlar. Biliyoruz. Bu ağrılar hayatınızı kabusa çeviriyor. Şimdi bizi dikkatlice dinleyin. Artık ağrı kesici ilaç kullanımı dönemi bitti. Uyduruk kremleri, merhemleri bir kenara atın. Geçici çözümlere son. Şimdi sizlere gerçek bir çözümden bahsedeceğiz. Aktar Ziya Efendi Çınar Yaprağı Bitkisi ve Ardıç Yağı Kremi. Uzmanlar açıklıyor." şeklinde ifadelerin ve "AKTAR YAĞI BİTKİSİ VE ARDIÇ YAĞI KREMİ. GEÇİCİ ÇÖZÜMLERE SON!!! ROMAZTİZMA - EKLEM AĞRISI - BEL AĞRISI - KİREÇLENME - BOYUN AĞRISI - BOYUN FITIĞI - BAŞ AĞRISI - DİZ AĞRISI, BEL FITIĞI. AKTAR YAĞI BİTKİSİ İLE DEPRESYONA SON! AKTAR ZİYA EFENDİ GÜVENCESİYLE. AĞRI KESİCİ KULLANIMINA SON. 2 POŞET ÇINAR YAPRAĞI + 2 KUTU ARDIÇ YAĞI KREMİ. Sipariş Hattı 0212 975 01 40." şeklinde yazıların yer aldığı görülmüştür. "Uzmanlar açıklıyor" ifadesi sonrası kamuoyunda tanınan İbrahim SARAÇOĞLU'nun farklı bir programda çınar yaprağına ilişkin olarak "Çınar yaprağının iki tane önemli özelliği var ilk bulduğum özelliği kireçlenme. Özellikle ayaklarda kireçlenme yaşlı insanlarda. İkinci bir özelliğini söyleyeyim muhteşem bir anti-depresyon özelliği var..." şeklindeki görüşlerinin yer aldığı görülmüştür. Ayrıca ürünü kullandığı ve fayda gördüğünü belirten kişilerin beyanlarına yer verilmiştir. (Klip - Bitkisel - Nehir TV)

Yukarıdaki ifadelerden anlaşılacağı üzere "Aktar Ziya Efendi Çınar Yaprağı Bitkisi ve Ardıç Yağı Kremi" adlı ürünün ticari iletişim yayınında, ürünün romatizma, eklem ağrısı, bel ağrısı, kireçlenme, boyun ağrısı, boyun fıtığı, baş ağrısı, diz ağrısı, bel fıtığı rahatsızlıklarına son vereceği vurgulanarak, sağlık beyanı belirtilmek suretiyle pazarlanmaya çalışıldığı görülmüştür.

Sağlık Bakanlığı'nın görev ve yetkilerinin belirlendiği 663 Sayılı Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 27'nci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi, "Sağlık beyanı ile satışa sunulacak ürünlerin sağlık beyanlarını inceleyerek bu beyanlara izin vermek, izinsiz veya gerçeğe aykırı sağlık beyanı ile yapılan satışları denetlemek, gerektiğinde durdurma, toplama, toplatma ve imha iş ve işlemlerini yapmak veya yaptırmak, izin ve sağlık beyanları yönünden bunların her türlü reklam ve tanıtımlarını denetlemek ve aykırı olanları durdurmak, piyasaya arz edilen ilaç, tıbbi cihaz ve ürünlerin reklam ve tanıtımının usul ve esaslarını belirlemek ve uygulamasını denetlemek" şeklindedir.

Bu kapsamda, Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'ndan gelen ilgi b yazısında, "İnsan sağlığına doğrudan veya dolaylı olarak faydalı olduğunu, yahut hastalıklara veya belirtilerine karşı etkili olduğunu, koruduğunu, tedavi ettiğini belirten, ileri süren veya ima eden tüm ifadelerin, Sağlık Bakanlığınca sağlık beyanı olarak kabul edildiği" belirtilmekte ve "Endikasyon belirtilen ürünler için Bakanlıkça ruhsat düzenlenmesi gerekliliği" hatırlatılarak "Ruhsatlı ürünlerin de münhasıran eczane ve ecza ticarethanelerinde satılması zorunluluğuna" dikkat çekilmektedir. Ayrıca, mevzuat gereğince televizyon ve radyo aracılığı ile sağlık beyanı belirtilerek ürün satış ve pazarlanmasının uygun olmadığı ifade edilmiştir.

Sağlık Bakanlığı İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun ilgi yazısında; bazı TV ve radyo kanallarının reklam veya programlarında gıda takviyelerinin, muhtelif hastalıklara iyi geldiği şeklindeki sağlık beyanlarıyla tanıtımı ve satışının yapıldığı, yayınlarda sürekli olarak hastaların bitkisel tedavileri kullanmaya teşvik edildiği, hastaların tıbbi tedaviden uzaklaştırıldığı ve yüksek maliyetli ürünleri kullanmak zorunda bırakıldığı belirtilmiştir.

Sağlık Bakanlığının ilgi yazısından hareketle, tedavide etkinliği ve emniyeti kanıtlanmamış olan ürünlerin sağlık beyanıyla tanıtım ve satışının yapılmasının tıbbi tedavi yöntemlerine duydukları güvenin sarsılmasına neden olabileceği, toplum sağlığını olumsuz yönde etkileyebileceği dolayısıyla izleyiciyi yanıltıcı, istismar edici ve izleyicilerin sağlığına ve çıkarlarına zarar verici nitelikte olduğu kanaatine varılmıştır.

Bununla birlikte yayında kamuoyunun yakından tanıdığı İbrahim SARAÇOĞLU'nun farklı TV programlarında çınar yaprağı ve ardıç yağının faydalarına ilişkin görüşleri de derlenerek, bu uzman görüşlerinin sanki bu ürünlerinin ticari alışverişinin bir parçası olarak, satışı yapılan bu ürünün tüketimine yönelik söylendiği ve uzmanların insanları bu ürünü tüketmeye doğrudan teşvik ettiği algısı oluştuğu, dolayısıyla bu pazarlama usulünün de izleyiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu düşünülmektedir.

Sonuç olarak; Nehir TV logosu ile yayın yapan Toru Medya Televizyon Radyo ve Reklamcılık Hiz. Tic. A.Ş. unvanlı medya hizmet sağlayıcısının söz konusu ticari iletişim yayınında, bitkisel ürünlerin tanıtımı yapılırken sergilenen içerik nedeniyle;

a) Yayın kuruluşunun Yayın Hizmeti Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 9/A maddesinin birinci fıkrasının d) bendinde yer alan "Herhangi bir ürünün sağlık beyanı ile ilaç gibi algılanmasına sebebiyet verecek ifadeler kullanılamaz. Gıda takviyesi niteliğindeki ürünlere ilişkin her çeşit memnuniyet ve teşekkür yazısı ya da kişilerin başından geçen ürün tecrübesini anlatan ifade ve görsel sunumlar kullanılamaz. Ürünün kullanılmaması halinde sağlığın olumsuz etkileneceği beyanlarına yer verilemez." ilkesini, dolayısıyla 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun'un 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde yer alan "Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek" hükmüne uyulmadığı,

b) 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 19 uncu maddesinde birinci fıkrasında yer alan "... Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır ..." hükmünü ihlal ettiği değerlendirilmiştir.” Şeklindeki değerlendirmelere yer verilmiş olduğu,

Söz konusu yayın ile, 6112 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinin ve 6514 sayılı Kanunun 32 inci maddesinin ihlal edildiği kanaatinin Daire Başkanlığınca belirtildiği,

Konu hakkında karar alınmasını teminen yazının Üst Kurula havale edildiği, anlaşılmaktadır.

Gerekçe :Konunun; İzleme ve Değerlendirme Dairesi Başkanlığı’nın yazısı, eki belgeler ve ilgili mevzuat kapsamında Üst Kurulumuzca yapılan değerlendirmesi neticesinde;

Söz konusu yayına ait deşifre kayıtlarının ve video görüntülerinin tetkiki sonucunda;

"Aktar Ziya Efendi Çınar Yaprağı Bitkisi ve Ardıç Yağı Kremi” adlı bitkisel bir ürünün tanıtım ve satışına yer verilen ihlale konu yayında, ürünün tedavi edici özelliğinin (endikasyon) ön plana çıkarıldığı, ayrıca yayında kamuoyunun yakından tanıdığı İbrahim SARAÇOĞLU farklı TV programlarında çınar yaprağı ve ardıç yağının faydalarına ilişkin görüşleri de derlenerek, bu uzman görüşlerinin sanki bu ürünlerinin ticari alışverişinin bir parçası olarak, satışı yapılan bu ürünün tüketimine yönelik söylendiği ve uzmanların insanları bu ürünü tüketmeye doğrudan teşvik ettiği algısı oluştuğu, dolayısıyla bu pazarlama usulünün de izleyiciyi yanıltıcı nitelikte olduğu anlaşılmıştır.

Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yazısında da, yayın kuruluşlarında tanıtım ve satışı yapılan gıda takviyelerinin ve bitkisel ilaçların yarardan çok zarar verdiği, bu reklamları yapanların gerçek amacının fayda sağlamaktan ziyade dolandırıcılık olduğu ayrıca hastaları tıbbi tedaviden uzaklaştırdığı açıkça belirtilmiştir.

Diğer yandan, “Endikasyon belirtilen ürünler için Sağlık Bakanlığınca ruhsat düzenlenmesinin gerekmekte olup, Bakanlıktan ruhsatlı/izinli ürünlerin de 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarla Kanununun 1. maddesinde yer alan, “Tabip reçetesi ile verilmesi meşrut olanlar ancak reçete mukabilinde ve diğerleri reçetesiz olarak, münhasıran eczanelerle ecza ticarethanelerinde satılması zorunludur.” hükmü gereğince de televizyon, radyo aracılığı ile sağlık beyanı belirtilerek ürün satışı ve pazarlamasının uygun olmadığı,

Anılan yayın kuruluşunun yayınının izleyiciyi yanıltıcı, istismar edici ve izleyicilerin çıkarlarına zarar verici nitelikte olduğu, bu nedenle Yayın kuruluşunun Yayın Hizmeti Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in 9/A maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde yer alan "Herhangi bir ürünün sağlık beyanı ile ilaç gibi algılanmasına sebebiyet verecek ifadeler kullanılamaz…" hükmünün, dolayısıyla 6112 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinde yer alan "Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek." ilkesinin ihlal edildiği sabit görülmüştür.

Bu itibarla;

1-6112 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendinin ilk defa ihlali nedeniyle, Kanunun 32 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü uyarınca, anılan Yayın Kuruluşu hakkında “Uyarı” yaptırımının uygulanması,

2- 18.01.2014 tarihli ve 28886 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 19 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince ilgililer hakkında işlem yapılması talebiyle dosyanın Sağlık Bakanlığı'na gönderilmesi,

Gerektiği kanaatine varılmıştır.

Karar : Yapılan görüşmeler sonucunda, ayrıntıları ve gerekçeleri yukarıda izah olunduğu üzere, NEHİR logosuyla yayın yapan TORU MEDYA TELEVİZYON RADYO VE REKLAMCILIK HİZ. TİC. A.Ş. unvanlı kuruluş hakkında;

1- 6112 sayılı Kanun'un 9 uncu maddesinin altıncı fıkrasının (c) bendindeki; “Yanıltıcı olmamak ve tüketicinin çıkarlarına zarar vermemek.” hükmünün ihlali nedeniyle, aynı Kanunun 32 nci maddesinin ikinci fıkrasına göre “UYARI” YAPTIRIMININ UYGULANMASINA, 6112 sayılı kanunun 32 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası uyarınca tebliğden itibaren en geç onbeş gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava açılabileceğinin, aynı yayın ilkesinin tekraren ihlali halinde, Kanunun 32 nci maddesinin İkinci fıkrasında yer alan; “Uyarının ilgili kuruluşa tebliğinden sonra ihlalin tekrarı halinde medya hizmet sağlayıcıya ihlalin ağırlığı ve yayının ortamı ve alanı göz önünde bulundurularak, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki aydaki brüt ticari iletişim gelirinin yüzde birinden üçüne kadar idari para cezası verilir.” hükmü uyarınca idari para cezası yaptırımı uygulanacağının yapılacak tebligatta bildirilmesine,

2- 1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu'nun 2/1/2014-6514/32 md. ile değişik 19 uncu maddesinin birinci fıkrasındaki; "... Müstahzar olmamakla beraber hastalıkları teşhis ve tedavi ettiği beyanı ile herhangi bir ürünün satışını, pazarlamasını veya reklamını yapanlar bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ayrıca bunların tanıtım veya satışlarının internet veya başkaca herhangi bir elektronik ortam üzerinden yapılması hâlinde 18 inci maddenin üçüncü fıkrası uygulanır." hükmüne göre ilgililer hakkında işlem yapılması talebiyle dosyanın Sağlık Bakanlığı'na gönderilmesine,

Oy birliğiyle karar verildi.